De geschiedenis van hoe Shakespeare het Duitse publiek bereikte is rommelig. Het is zelden een helder verhaal over één genie die één grote geest vertaalt. Het is meestal een rommelig, collaboratief proces waarbij meerdere vertalers, redacteuren en wachtende redacteuren betrokken zijn. Wolf Heinrich, graaf von Baudissin, was een sleutelspeler in dat rommelige centrum.
Geboren in Kopenhagen in 1789, stierf hij uiteindelijk in 1878 in Dresden. Zijn leven bevond zich tussen deze twee punten, gekenmerkt door diplomatie en literatuur. Hij was niet zomaar een diplomaat. Hij was een letterkundige die door zijn vertalingen de Duitse romantiek hielp definiëren.
Een diplomatiek leven vóór Dresden
Voordat hij bekend stond om het vertalen van Ben Jonson of Molière, was Baudissin druk bezig met reizen. Hij diende in het corps diplomatique. Dit bracht hem naar Stockholm, Parijs en Wenen. Hij reisde ook door Italië, Frankrijk, Griekenland en Turkije. Dit was de standaard voor een goed opgeleide Europeaan van zijn tijd. Maar het stelde hem ook bloot aan verschillende literaire tradities.
In 1827 vestigde hij zich in Dresden. Daar bleef hij de rest van zijn leven. Door die stabiliteit kon hij zich concentreren op vertaalwerk. Het gaf hem de tijd om zich in complexe teksten te verdiepen.
De Shakespeare-verbinding
Het belangrijkste werk dat hij deed betrof William Shakespeare. Maar hij werkte niet alleen. Hij werkte samen met Dorothea Tieck. Zij was de dochter van Ludwig Tieck, een belangrijke figuur in de Duitse romantiek. Samen verzorgden zij vele vertalingen.
Deze samenwerking is belangrijk. Het laat zien hoe literaire stromingen werden opgebouwd. Het was niet alleen een eenzaam genie. Het waren netwerken.
Van 1825 tot 1833 vertaalde Baudissin dertien toneelstukken van Shakespeare. Deze waren voor de Duitse editie geregisseerd door A.W. von Schlegel en Ludwig Tieck. Het project werd later voortgezet door Dorothea Tieck. Deze continuïteit is belangrijk. Het zorgde ervoor dat de vertaalstijl jarenlang consistent bleef.
Welke toneelstukken van Shakespeare hebben ze aangepakt? De lijst bevat zware hitters. Othello. Koning Lear. Maat voor maat. Het temmen van de feeks. Dit zijn geen lichte metingen. Ze vereisen een diepgaand begrip van taal en cultuur. Het werk van Baudissin hielp deze toegankelijk te maken voor Duitse lezers.
Voorbij Shakespeare
Zijn vertaallijst was breder dan alleen Shakespeare. Hij werkte aan Elizabethaans drama. Concreet publiceerde hij in 1836 Ben Jonson und seine Schule (Ben Jonson en zijn school) in twee delen. Hij vertaalde ook Molière. En Italiaanse toneelstukken.
Hij keek zelfs verder terug. Hij vertaalde Middelhoogduitse heldendichten. Iwein en Wigalois zijn voorbeelden. Dit toont zijn bereik. Hij was niet alleen gefocust op de Renaissance. Hij gaf ook om middeleeuwse Duitse literatuur.
Waarom dit vandaag belangrijk is
We beschouwen vertaling vaak als een mechanische handeling. Woord voor woord. Lijn voor lijn. Zo eenvoudig is het zelden. Het werk van Baudissin maakte deel uit van een groter project. Het hielp vorm te geven aan de manier waarop Duitsers Shakespeare begrepen. Het beïnvloedde de Romantiek. Zonder deze gezamenlijke inspanning had de ontvangst van Shakespeare in Duitsland er misschien heel anders uitgezien.
Hij stierf in 1878. Maar zijn vertalingen bleven bestaan. Ze zorgden voor een brug. Een weg voor één cultuur
