Röntgenfoto’s werken. Daarom moet je waarschijnlijk niet proberen om er zelf een thuis te bouwen. Straling is een serieuze zaak. Het doel van een röntgenapparaat is om stralen op een object te schieten en te zien wat er gebeurt. Als je het verkeerd doet, gaat het snel mis. Je kunt het werk van doe-het-zelf-maker Mirko Pavleski echter wel van een afstandje bewonderen. Hij slaagde erin een functioneel, zelfgemaakt röntgenapparaat te bouwen. En hij heeft geen kit gekocht. Hij deed het vanaf nul.
De bron van de stralen
Waar komt de straling vandaan? In de opstelling van Pavleski was het geen modern, duur industrieel onderdeel. Het was een vacuümbuis. Concreet: een DY86-buis die uit een oude CRT-televisie is gehaald. Deze sets sterven uit, maar hun lef is nuttig. De DY86 was het onderdeel dat elektronen versnelde om de hoge spanning te creëren die nodig was voor het scherm. Het was slim om het opnieuw te gebruiken voor het genereren van röntgenstraling. Maar het vereiste een zorgvuldige omgang.
Wilhelm Röntgen ontdekte röntgenstraling in 1895. Voor deze vondst won hij de eerste Nobelprijs voor de natuurkunde. Ruim een eeuw later is het basisprincipe niet veel veranderd. Stralen raken een voorwerp. Dichtere materialen absorberen meer straling. Minder dichte materialen laten de balken door. In een menselijk lichaam zijn botten wit. Zacht weefsel is grijs. Lucht is zwart. Pavleski paste dezelfde natuurkunde toe op zijn workshopitems, niet op mensen. Veiligheid stond voorop. Hij stelde zich een microSD-kaart en kleine transistors voor, geen vingers of tenen.
De Power Chain-uitdaging
De DY86 röntgenstralen laten uitzenden was niet alleen plug-and-play. De vacuümbuis vereist specifieke spanningsomstandigheden. Te laag en je krijgt niets. Te hoog, en de buis verbrijzelt. Pavleski heeft dit op de harde manier geleerd. Drie buizen ontploften voordat hij het goed had.
Hij gebruikte een keten van voedingen om de belasting te beheren. Het begon met een laagspanningsgelijkstroomgenerator. Deze voedde een hoogspanningswisselstroomomvormer. De omvormer duwde de stroom door een transformator. Uiteindelijk nam een spanningsvermenigvuldiger het over. Deze fase was cruciaal. Het verhoogde de spanning voldoende om de buis in de röntgenstralingsmodus te dwingen.
Het beeld ontwikkelen
Toen de hardware eenmaal stabiel was, maakte hij de foto’s. Standaard tandheelkundige röntgenfilm deed zijn werk. Hij plaatste de film achter het onderwerp – meestal een klein elektronisch onderdeel. Hij zapte het. Toen kwam het donkerekamerwerk. Wassen. Bevestiging. Opnieuw wassen. Het duurde in totaal ongeveer 30 minuten. De resultaten waren duidelijk. Je kon de binnenkant van de microSD-kaart zien. Je zou individuele transistors kunnen herkennen.
Is dit een project voor iedereen? Absoluut niet. Het risico van blootstelling aan straling is reëel. Het explosierisico voor de vacuümbuis is ook reëel. Pavleski deed zijn onderzoek. Hij droeg bescherming. Hij werkte in een gecontroleerde omgeving. De meeste mensen zouden gewoon naar de foto’s moeten kijken en ontdekken waarom goede medische beeldvormingsapparatuur zo duur is.
