Ludzie nie są istotami racjonalnymi, ale emocjonalnymi. Nowe badania potwierdzają, że strach, zwłaszcza strach przed negatywnymi konsekwencjami, w znacznie większym stopniu kształtuje nasze wybory niż perspektywa zysku. Nie jest to tylko cecha psychologiczna, ale podstawowy mechanizm determinujący nasze zachowanie w finansach, zdrowiu i wszystkim innym.
Dane potwierdzające strach
W badaniu opublikowanym w czasopiśmie Cognitive Science przeanalizowano dane z brytyjskiego badania Home Panel Study (BHPS), w którym wzięło udział ponad 14 000 osób w Wielkiej Brytanii w latach 1991–2024. Naukowcy odkryli, że ludzie emocjonalnie odczuwają ból związany z potencjalną stratą znacznie silniej niż radość z równoważnego zysku.
- Strach przed utratą 10 funtów jest odczuwany bardziej emocjonalnie niż oczekiwanie na otrzymanie tej samej kwoty.
- Straty są odczuwane w przybliżeniu dwa razy boleśniej niż podobne zyski.
Ten brak równowagi wpływa nie tylko na nasze uczucia, ale także bezpośrednio determinuje zachowanie. Ci, którzy doświadczają silniejszych negatywnych emocji, znacznie częściej całkowicie unikają ryzyka.
Niechęć do ryzyka i niecierpliwość: dwie strony tego samego medalu
Wyniki badania potwierdzają również związek między niechęcią do ryzyka a niecierpliwością. Osoby, które unikają potencjalnych strat, wolą także natychmiastową satysfakcję, nawet jeśli nagroda z opóźnieniem byłaby większa. To nie jest irracjonalne; jest to sposób na zminimalizowanie emocjonalnego ciężaru niepewności.
„Ludzie zwykle unikają wyborów, które mogą mieć negatywne konsekwencje, a także wolą, aby ich wyniki były rozstrzygane szybciej, aby zminimalizować ciężar emocjonalny, jakiego doświadczają — strach przed czekaniem na złe wieści”. – dr Sam Johnson, Uniwersytet Waterloo.
Dlaczego to ma znaczenie: prawdziwy wpływ
Konsekwencje są ogromne. Strach przed negatywnymi skutkami wyjaśnia, dlaczego ludzie:
- Opóźnianie badań lekarskich: Strach przed złymi wiadomościami przewyższa korzyści płynące z wczesnej diagnozy.
- Unikaj inwestycji długoterminowych: Stres emocjonalny związany z niepewnością zniechęca.
- Zwlekaj z podjęciem ważnych decyzji: Koncentrowanie się na najgorszych scenariuszach paraliżuje działanie.
To nie jest głupota ani lenistwo; jest to podstawowa część ludzkiej psychologii. Nasze mózgi są zaprogramowane tak, aby przedkładać unikanie bólu nad maksymalizację przyjemności, nawet jeśli oznacza to utratę długoterminowych korzyści. Badanie podkreśla, że przewidywany strach może być tak silny, że pozostaje znaczący nawet po uwzględnieniu różnic indywidualnych w osobowości, zdrowiu psychicznym, dochodach i wykształceniu.
Ostatecznie zrozumienie tego uprzedzenia jest kluczem do podejmowania lepszych decyzji. Uznanie, że strach w nieproporcjonalny sposób wpływa na nasze wybory, pozwala nam świadomie przeciwstawić się temu impulsowi, przynajmniej częściowo.
