Nikt nie wie na pewno, kto usiadł i zdecydował, że X powinno oznaczać dziesięć. Pochodzenie rzymskiego systemu liczbowego jest historyczną tajemnicą. Mówimy o stylu notacji, który wydaje się starożytny jeszcze przed jego powstaniem. Ale to, co wiemy, jest jasne. Kształty, które dziś rozpoznajemy, nie pojawiły się znikąd. Zmienili się.
Zmiany te rozpoczęły się około III wieku p.n.e. To było dawno temu. Siłą napędową nie była filozofia ani sztuka. To był handel. Kupcy potrzebowali sposobu na liczenie. Potrzebowali wspólnego języka dla liczb. Bez tego biznes zamienił się w wróżenie. Dlatego system ewoluował. Rozrosła się, aby sprostać wymaganiom rynku.
Nie chodziło o elegancję. Chodziło o użyteczność. Kupiec w Rzymie musiał wiedzieć, że V oznacza pięć, a C – sto. Nie musiał za każdym razem ich całkowicie zapisywać. Symbole zaoszczędziły czas. Czas zaoszczędził pieniądze. Dlatego system się zawiesił. Dlatego wciąż o tym rozmawiamy.
Przejście od wczesnych form do wersji standardowych, których uczymy się w szkole, następowało stopniowo. To nie był pojedynczy moment wynalazczości. To była powolna adaptacja. Ludzie używali tego, co działało. Ignorowali to, co nie działało. Na przestrzeni wieków litery pełniły znane nam role. Ja – jeden. V – pięć. X to dziesięć. L – pięćdziesiąt. C – sto. D – pięćset. M – tys.
To niesamowite, jak potrzeby praktyczne kształtują język. Cyfry rzymskie przetrwały, ponieważ spełniły swoje zadanie. Nie były to najskuteczniejsze metody wykonywania obliczeń. Ale było ich wystarczająco dużo do handlu. A czasem to wystarczy, żeby przeżyć.
