Raport Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) „World Health Statistics 2026” zawiera alarmujące ostrzeżenie: Globalny postęp w realizacji celów zdrowotnych ONZ na rok 2030 nie tylko zwolnił, ale w kluczowych obszarach się cofa. Chociaż niektóre wskaźniki wykazują poprawę, ogólna trajektoria wskazuje, że zyski osiągnięte dzięki dziesięcioleciom ciężkiej pracy są zagrożone ze względu na systemowe niedoinwestowanie i fragmentację danych.
Koszt pandemii i jej skutki
Najbardziej alarmującym wnioskiem raportu jest skala ofiar śmiertelnych podczas ostatniej pandemii. WHO szacuje, że w latach 2020–2023 na całym świecie zginęło około 22 milionów, czyli znacznie więcej niż pierwotnie podana oficjalna liczba ofiar śmiertelnych. Ten gwałtowny wzrost liczby zgonów skutecznie wymazał prawie dziesięcioletni postęp w zwiększaniu średniej długości życia i średniej długości życia w dobrym zdrowiu, jaki nastąpił w latach 2019–2021. Pomimo niewielkiej poprawy tych wskaźników proces ten jest nierównomierny, przez co wiele populacji jest bezbronnych.
Oprócz bezpośredniego wpływu pandemii pogarszają się długoterminowe trendy w zakresie chorób zakaźnych:
* Wzrosła liczba przypadków malarii, odwracając poprzednie osiągnięcia w zakresie zmniejszania zachorowalności.
* Zasięg szczepień przeciwko odrze pozostaje poniżej progu niezbędnego do zapobiegania epidemiom.
* Śmiertelność matek i dzieci w dalszym ciągu spada, ale tempo spadku maleje.
Awarie te uwydatniają kruchość globalnej infrastruktury zdrowotnej, która nie była w stanie świadczyć regularnych usług w czasie kryzysu i nie została jeszcze w pełni przywrócona.
Pozytywne trendy na ogólnie negatywnym tle
Pomimo niepokojących tendencji w raporcie podkreślono kilka pozytywnych zmian, które pokazują skuteczność bieżących wysiłków na rzecz zdrowia publicznego. Od 2010 r. poczyniono znaczne postępy w ograniczaniu niektórych zagrożeń dla zdrowia:
* Zakażenia wirusem HIV: liczba nowych przypadków spadła o 40%.
* Zaniedbane choroby tropikalne: Zmniejszyła się częstość występowania chorób takich jak gorączka denga i trąd.
* Zażywanie substancji psychoaktywnych: Od 2010 r. zarówno spożycie alkoholu, jak i tytoniu stale spada.
Te sukcesy dowodzą, że ukierunkowane interwencje działają. Ale stawiają także ważne pytanie: jeśli zasoby mogą ograniczyć używanie wirusa HIV i tytoniu, dlaczego nie mogą powstrzymać wzrostu liczby zachorowań na malarię lub ustabilizować zasięgu szczepień przeciwko odrze? Ta nierównowaga odzwierciedla nierówny podział środków i woli politycznej pomiędzy różnymi kwestiami zdrowotnymi.
Kryzys danych i zagrożenia finansowe
Główną komplikacją w ocenie stanu zdrowia na świecie jest jakość samych danych. WHO podkreśla, że obecne statystyki są niekompletne. Wiele krajów nie przekazuje danych regularnie ani kompleksowo, a systemy nadzoru zostały zakłócone przez cięcia w zewnętrznej pomocy zdrowotnej od czasu pandemii.
Ta luka w danych to nie tylko niedogodność statystyczna; maskuje prawdziwy stan zdrowia na świecie i utrudnia skuteczną reakcję. Dodatkowo dane zawarte w raporcie obejmują jedynie okres do 2024 r. Nie odzwierciedlają one jeszcze potencjalnego wpływu niedawnych cięć finansowania pomocy zagranicznej przez USA ani decyzji administracji Trumpa o wystąpieniu z WHO. Urzędnicy WHO ostrzegają, że jeśli tendencje te będą się utrzymywać bez wznowienia inwestycji, wskaźniki zdrowia na świecie prawdopodobnie będą się nadal pogarszać, co doprowadzi do głębszego wyhamowania dotychczasowych zysków.
Wezwanie do wznowienia inwestycji
Publikacja raportu zbiega się z rozpoczęciem Światowego Zgromadzenia Zdrowia – corocznego spotkania, podczas którego państwa członkowskie ustalają priorytety i politykę WHO. Moment nie jest przypadkowy; służy jako pilne przypomnienie dla światowych przywódców.
„Potrzebujemy silniejszych systemów opieki zdrowotnej, zrównoważonych inwestycji i lepszych danych” – powiedziała Yukiko Nakatani, zastępca dyrektora generalnego WHO ds. systemów opieki zdrowotnej. „Raport stanowi pilne przypomnienie dla państw członkowskich i wszystkich partnerów w dziedzinie zdrowia: musimy ponownie skoncentrować wysiłki, chronić ciężko wypracowane osiągnięcia i wznowić postęp”.
Przesłanie jest jasne: zamyka się okno możliwości zapewnienia stabilności zdrowia na świecie. Bez silniejszych systemów i stałego finansowania światu grozi utrata pozycji zarówno z powodu nowych zagrożeń, jak i ustalonych chorób.
