Chronische nierziekte (CKD) treft meer dan 14% van de volwassenen in de VS en was in 2023 wereldwijd de negende doodsoorzaak. Decennia lang waren de behandelingsopties beperkt en slechts bescheiden effectief. Recente ontwikkelingen in de farmacologie – met name geneesmiddelen die oorspronkelijk zijn ontwikkeld voor diabetes, zwaarlijvigheid en hart- en vaatziekten – zorgen nu echter voor een revolutionaire nierzorg, waardoor de mogelijkheid wordt vergroot om de achteruitgang van de nieren niet alleen te vertragen, maar mogelijk ook om te keren.
De evolutie van de behandeling van nierziekten
Tot voor kort waren renine-angiotensinesysteem (RAS)-remmers de enige klasse geneesmiddelen waarvan bewezen is dat ze de progressie van chronische nierziekte vertragen. Hoewel ze nuttig waren, waren ze verre van een remedie. Onderzoekers theoretiseerden dat medicijnen die gerelateerde aandoeningen aanpakken, zoals diabetes en hartziekten, ook de gezondheid van de nieren ten goede zouden kunnen komen. Dit leidde tot het onderzoek naar GLP-1-receptoragonisten (zoals Ozempic), mineralocorticoïdreceptorantagonisten (MRA’s) zoals finerenone en SGLT2-remmers als mogelijke behandelingen.
De opkomst van SGLT2-remmers en meer
Het keerpunt kwam in 2019 met onderzoeken naar SGLT2-remmers, aanvankelijk gebruikt voor type 2-diabetes. Deze medicijnen bleken niet alleen effectief bij het verlagen van de bloedglucose, maar ook bij het behouden van de nierfunctie. Latere onderzoeken bevestigden deze voordelen zelfs bij patiënten zonder diabetes, waarbij verlagingen van het creatininegehalte, cardiovasculaire voorvallen en de noodzaak van dialyse of transplantaties werden aangetoond. Er is aangetoond dat de combinatie van SGLT2-remmers met RAS-remmers de progressie van nierziekten met ongeveer 30% vermindert, waardoor de levensduur van de nieren van een patiënt mogelijk met ruim 20 jaar wordt verlengd.
De volgende grote doorbraak was finerenone, een MRA, die in onderzoeken verbeterde cardiovasculaire uitkomsten en verminderde progressie van nierziekten aantoonde. Cruciaal is dat het mechanisme van finerenon verschilt van dat van zowel SGLT2-remmers als GLP-1-receptoragonisten, waardoor combinatietherapieën nog veelbelovender worden. Recente onderzoeken geven aan dat het combineren van finerenon met een SGLT2-remmer additieve voordelen oplevert: ruwweg het dubbele van de effectiviteit van beide geneesmiddelen afzonderlijk.
Het potentieel van GLP-1-receptoragonisten
Ten slotte hebben GLP-1-receptoragonisten (Ozempic, Wegovy), oorspronkelijk ontworpen voor diabetes en obesitas, potentieel getoond in de nierzorg. Uit onderzoek blijkt dat semaglutide nierfalen, niersterfte en de noodzaak van transplantaties vermindert, zelfs bij niet-diabetische patiënten. Deze medicijnen lijken via meerdere mechanismen te werken, waaronder gewichtsverlies, controle van de bloeddruk, verminderde ontstekingen en mogelijk directe effecten op de bloedvaten van de nieren.
De toekomst van de behandeling van nierziekten
Onderzoekers onderzoeken nu optimale medicijncombinaties, waaronder RAS-remmers, SGLT2-remmers, GLP-1-receptoragonisten en MRA’s. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft chronische nierziekte erkend als een belangrijke prioriteit voor de volksgezondheid. De volgende stap is een groter bewustzijn, bredere screening en het garanderen van eerlijke toegang tot deze levensveranderende medicijnen.
“We moeten ons spel verbeteren. In plaats van alleen maar te hopen de progressie van de nierziekte te stoppen, moeten we proberen het proces om te keren.” —Maarten Taal, Universiteit van Nottingham
Het opkomende bewijs suggereert dat het ongedaan maken van nierschade biologisch mogelijk is. Hoewel verdere onderzoeken nodig zijn om de gelijktijdige dosering van alle vier klassen geneesmiddelen te bevestigen, wijst het huidige traject in de richting van een toekomst waarin nierziekten niet alleen worden beheerd, maar mogelijk genezen.
