Het World Health Statistics-rapport uit 2026 van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) geeft een scherpe waarschuwing: de mondiale vooruitgang in de richting van de gezondheidsdoelstellingen van de Verenigde Naties voor 2030 stagneert niet alleen, maar keert ook terug op kritieke gebieden. Hoewel sommige indicatoren verbetering laten zien, duidt het algemene traject erop dat tientallen jaren van zwaarbevochten winsten het risico lopen ongedaan te worden gemaakt door systemische onderfinanciering en gefragmenteerde gegevens.
De kosten van de pandemie en daarna
De meest ontnuchterende bevinding uit het rapport is de enorme hoeveelheid mensenlevens die verloren is gegaan tijdens de recente pandemie. Tussen 2020 en 2023 schat de WHO wereldwijd ongeveer 22 miljoen extra sterfgevallen – een cijfer dat veel hoger is dan de officiële sterftecijfers aanvankelijk suggereerden. Deze stijging van de sterfte heeft in feite bijna tien jaar vooruitgang op het gebied van de levensverwachting en de gezonde levensverwachting tussen 2019 en 2021 tenietgedaan. Hoewel deze cijfers een lichte opleving hebben gekend, was het herstel ongelijkmatig, waardoor veel bevolkingsgroepen kwetsbaar zijn geworden.
Naast de onmiddellijke gevolgen van de pandemie verslechteren de langetermijntrends op het gebied van infectieziekten:
De incidentie van malaria is toegenomen *, waardoor eerdere dalingen ongedaan zijn gemaakt.
De vaccinatiegraad tegen mazelen blijft onder de drempel die nodig is om uitbraken te voorkomen.
De cijfers voor moeder- en kindersterfte dalen weliswaar nog steeds, maar in een langzamer tempo.
Deze tegenslagen benadrukken een kwetsbare mondiale gezondheidszorginfrastructuur die tijdens de crisis moeite had om routinematige diensten in stand te houden en sindsdien niet volledig is hersteld.
Lichtpuntjes in een donker wordend landschap
Te midden van de zorgwekkende trends identificeert het rapport verschillende positieve ontwikkelingen die de effectiviteit van aanhoudende inspanningen op het gebied van de volksgezondheid aantonen. Sinds 2010 zijn er aanzienlijke stappen gezet in het terugdringen van specifieke gezondheidsrisico’s:
* HIV-infecties: Het aantal nieuwe gevallen is met 40 procent gedaald.
* Verwaarloosde tropische ziekten: De tarieven voor aandoeningen zoals knokkelkoorts en lepra zijn gedaald.
* Middelgebruik: Zowel de alcohol- als de tabaksconsumptie zetten de neerwaartse trend voort die in 2010 begon.
Deze successen bewijzen dat gerichte interventies werken. Ze werpen echter ook een kritische vraag op: als middelen het HIV- en tabaksgebruik kunnen terugdringen, waarom slagen ze er dan niet in de toename van malaria te stoppen of de mazelendekking te stabiliseren? De ongelijkheid duidt erop dat financiering en politieke wil ongelijkmatig worden toegepast bij verschillende gezondheidsuitdagingen.
De datacrisis en financieringsbedreigingen
Een grote complicatie bij het beoordelen van de mondiale gezondheid is de kwaliteit van de gegevens zelf. De WHO benadrukt dat de huidige statistieken onvolledig zijn. Veel landen rapporteren hun gegevens niet frequent of alomvattend, en de surveillancesystemen zijn ontwricht door bezuinigingen op de buitenlandse gezondheidszorg na de pandemie.
Deze gegevenskloof is niet alleen een statistisch ongemak; het verduistert de ware toestand van de mondiale gezondheidszorg en belemmert een effectieve respons. Bovendien bestrijken de gegevens van het rapport slechts de periode tot 2024. Ze weerspiegelen nog niet de potentiële impact van de recente Amerikaanse bezuinigingen op buitenlandse hulp of het besluit van de regering-Trump om zich terug te trekken uit de WHO. WGO-functionarissen waarschuwen dat als deze trends zich voortzetten zonder nieuwe investeringen, de mondiale gezondheidsindicatoren waarschijnlijk verder zullen verslechteren, wat een diepere omkering van de verworvenheden uit het verleden tot gevolg zal hebben.
Een oproep tot hernieuwde investeringen
De publicatie van dit rapport valt samen met de start van de Wereldgezondheidsvergadering, de jaarlijkse bijeenkomst waar de lidstaten de prioriteiten en het beleid van de WHO bepalen. De timing is bewust gekozen en dient als een dringende herinnering voor de wereldleiders.
“We hebben sterkere gezondheidszorgsystemen, duurzame investeringen en een betere kwaliteit van de gegevens nodig”, zegt Yukiko Nakatani, adjunct-directeur-generaal van de WHO voor gezondheidssystemen. “Het rapport is een dringende herinnering voor de lidstaten en alle gezondheidspartners samen: we moeten de inspanningen heroriënteren, zwaarbevochten winsten veiligstellen en de vooruitgang hernieuwen.”
De boodschap is duidelijk: de mogelijkheden om de mondiale stabiliteit op het gebied van de gezondheidszorg veilig te stellen worden steeds kleiner. Zonder sterkere systemen en consistente financiering dreigt de wereld terrein te verliezen op zowel opkomende bedreigingen als gevestigde ziekten.
