Hoewel de tragische uitbarsting van de Vesuvius in 79 CE het vaakst wordt herinnerd vanwege de as die Pompeii begroef, heeft datzelfde vulkanische puin een zeldzaam zintuiglijk venster op het verleden opgeleverd. Naast de beroemde gipsen afgietsels van slachtoffers gebruiken wetenschappers nu geavanceerde moleculaire analyses om het reuklandschap van de oude Romeinse stad te reconstrueren.
Beyond Local Flora: een mondiaal handelsnetwerk in een kleine brander
Recent onderzoek gepubliceerd in het tijdschrift Antiquity is verder gegaan dan de traditionele archeologie en onderzoekt de chemische resten die achterblijven in huishoudelijke wierookbranders. Deze vaten stonden centraal in het Romeinse religieuze leven en werden gebruikt in huisaltaren om geuren aan de goden aan te bieden.
Het onderzoek, geleid door archeoloog Johannes Eber van de Universiteit van Zürich, onthulde dat de geuren die in Pompeiaanse huizen werden gebruikt veel complexer waren dan eerder werd gedacht. Hoewel veel ingrediënten afkomstig waren van lokale planten, identificeerden onderzoekers ook sporen van geïmporteerde harsen.
Deze harsen zijn waarschijnlijk afkomstig uit tropische gebieden in Afrika of Azië. Deze ontdekking is belangrijk omdat het fysiek bewijs levert van de integratie van Pompeii in een uitgebreid, verfijnd internationaal handelsnetwerk. Het suggereert dat zelfs de meest besloten religieuze rituelen in een Romeins huishouden werden beïnvloed door goederen die duizenden kilometers over oude zeeroutes reisden.
Rituelen en residuen: wijn en aanbidding
Het wetenschappelijk onderzoek bracht ook onverwachte organische materialen aan het licht die nauw aansluiten bij historische beschrijvingen van Romeins ritueel gedrag.
De aanwezigheid van druivenproducten
Maxime Rageot, een biomoleculair archeoloog aan de Universiteit van Bonn, merkte op dat moleculaire analyse producten op basis van druiven in een van de branders identificeerde. Deze bevinding biedt een tastbare link met de Romeinse literatuur en kunst, waarin vaak het gebruik van wijn bij religieuze offers en plengoffers wordt afgebeeld.
Waarom wetenschappelijke analyse belangrijk is
Deze studie is de eerste keer dat de inhoud van Pompeiaanse wierookbranders wetenschappelijk is onderzocht. Het benadrukt een groeiende trend in de archeologie: de verschuiving van het bestuderen van wat mensen bouwden naar het begrijpen van hoe ze leefden aan de hand van de microscopische sporen die ze achterlieten. Door traditionele opgravingen te combineren met biomoleculaire wetenschap kunnen onderzoekers het dagelijks leven – inclusief de geuren ervan – met ongekende nauwkeurigheid reconstrueren.
Een zintuiglijke verbinding met het verleden
De bevindingen vallen samen met een nieuwe permanente tentoonstelling in het Archeologisch Park van Pompeii, waar een breed scala aan organische overblijfselen wordt tentoongesteld, waaronder houten artefacten en voedselresten. Naarmate de technologie vordert, wordt het vermogen om de sfeer van een oud domus (Romeins huis) te ‘reconstrueren’ plausibeler.
De ontdekking van geïmporteerde harsen en rituele druivenproducten transformeert ons begrip van Pompeii van een statische archeologische vindplaats in een levend, ademend centrum van mondiale handel en complexe religieuze praktijken.
Conclusie
Door de chemische vingerafdrukken in oude wierookbranders te analyseren, hebben wetenschappers bewezen dat Pompeii een kosmopolitisch knooppunt was dat verbonden was met verre continenten. Deze microscopisch kleine resten doen meer dan alleen maar een geur suggereren; ze onthullen de diepe economische en spirituele verbindingen van de Romeinse wereld.
